Stel je voor dat je op een klein vlot staat. De zon schijnt op je gezicht, je voelt de warmte en een zekere lichtheid. Je vaart de goede kant op, weg van het donker. Het heden voelt veilig; je hebt het gevoel dat je de regie terug hebt en bent uitgegroeid tot een nieuwe, stevigere versie van jezelf. Op dat vlot kun je jezelf overeind houden, je eigen ding doen en zelfs af en toe iemand aan boord uitnodigen.
Maar als je over de rand van het vlot kijkt, zie je geen gewoon water. Je drijft op een donkere, ijskoude zee van schaamte.
Onder het oppervlak, bevroren in dat ongemakkelijke water, liggen oude versies van jezelf. De overtuigingen waar je afstand van hebt genomen, de relaties die zijn stukgelopen, de onhandigheden, het falen en de pijn. Vanaf het vlot kun je er veilig op neerkijken, losgekoppeld van wie je ooit was. Zolang je maar naar de zon blijft staren en vooruit blijft varen, is er niets aan de hand.
In het proces van herstel na trauma of langdurig vastlopen, voelt dit vaak als de ultieme overwinning. Je hebt jezelf bevrijd. Toch is het eigenlijk het hoogtepunt van afsplitsing: het heden idealiseren en het verleden volledig afwijzen. Het is een logisch en briljant overlevingsmechanisme, want vastlopen gaat bijna altijd gepaard met verlies en terugtrekking – de perfecte voedingsbodem voor schaamte. Waarom zou je die ijskoude zee in duiken als het op je vlot eindelijk warm is?
Maar vroeg of laat ontstaat er een grens aan die schijnveiligheid. Je vlot blijft wankel, precies omdát je weet wat er onder je ligt. Je kunt niet werkelijk heel worden, niet echt integreren, zolang het grootste deel van je geschiedenis onder je verborgen blijft liggen, bedekt met een dikke laag schaamte. Uiteindelijk moet je dat koude water in. Niet om terug te keren naar hoe het was, maar om jezelf in je totaliteit te durven dragen.
Dat proces vraagt een enorme moed. Zeker wanneer je lange tijd gedissocieerd hebt geleefd of pijn hebt gecompartimentaliseerd, is het doodeng om die schaamte weer binnen te laten.
Het gebeurt vaak op de momenten dat je jezelf weer voorzichtig open begint te stellen. Op het moment zelf, in de veiligheid van een goed gesprek of een warme groep, voelt het bevrijdend om iets van je echte, rauwe zelf te delen. Je laat je voeten even in het water zakken. Maar dan komt de terugslag. Achteraf kan de schaamte alsnog keihard en meedogenloos toeslaan.
Als elektrische schokken schiet het door je hoofd: Dit had ik niet mogen zeggen. Wat als mensen dit lezen? Wat zullen ze wel niet denken? Het is je eigen brein dat je wanhopig probeert terug te trekken op het veilige, droge vlot. Het schreeuwt dat het onveilig is om je verleden in het licht te zetten.
